Green & Digital Supply Chain: ไทยบนจุดเปลี่ยนสู่ศูนย์กลางห่วงโซ่อุปทานโลกยุคใหม่

กุมภาพันธ์ 2569 คือช่วงเวลาสำคัญที่ประเทศไทยกำลังก้าวขึ้นสู่บทบาทใหม่ในเวทีการค้าโลก จากประเทศทางผ่านของการขนส่งสินค้า สู่การเป็น “ศูนย์กลางยุทธศาสตร์ของห่วงโซ่อุปทานโลก” ภายใต้บริบทเศรษฐกิจที่ให้ความสำคัญกับความยั่งยืน เทคโนโลยี และความมั่นคงทางเศรษฐกิจ การปรับตัวสู่ระบบ Green & Digital Supply Chain จึงไม่ใช่เพียงกลยุทธ์เสริม แต่คือกลไกหลักของการอยู่รอดและเติบโตในตลาดระดับพรีเมียมอย่างยุโรปและตะวันออกกลาง

ในฝั่งของตลาดยุโรป กระแสสิ่งแวดล้อมได้พัฒนาไปไกลกว่าความสมัครใจ สหภาพยุโรปเริ่มบังคับใช้มาตรการปรับคาร์บอนก่อนเข้าพรมแดน หรือ CBAM อย่างเต็มรูปแบบในปี 2569 ทำให้ต้นทุนการส่งออกไม่ได้วัดกันที่ราคาสินค้าเพียงอย่างเดียว แต่รวมถึงปริมาณการปล่อยก๊าซเรือนกระจกตลอดกระบวนการผลิต สินค้าไทยที่ยังใช้พลังงานฟอสซิลเข้มข้นหรือขาดข้อมูลคาร์บอนที่ตรวจสอบได้ จะเสียเปรียบคู่แข่งโดยอัตโนมัติ ในทางกลับกัน ผู้ประกอบการที่สามารถลดการปล่อยคาร์บอนและแสดงข้อมูล Carbon Footprint อย่างโปร่งใส จะเปลี่ยนภาระด้านสิ่งแวดล้อมให้กลายเป็นแต้มต่อทางการค้าได้อย่างชัดเจน

พร้อมกันนั้น แนวคิดเศรษฐกิจหมุนเวียนได้กลายเป็นหัวใจของการตัดสินใจลงทุนจากยุโรป การใช้วัสดุรีไซเคิล การออกแบบผลิตภัณฑ์ที่นำกลับมาใช้ใหม่ได้ และการเชื่อมโยงของเสียจากอุตสาหกรรมหนึ่งไปเป็นวัตถุดิบของอีกอุตสาหกรรมหนึ่ง ไม่ได้เป็นเพียงภาพลักษณ์สีเขียว แต่คือหลักฐานของระบบการผลิตที่ยั่งยืน นักลงทุนยุโรปจำนวนมากมองหาไทยในฐานะฐานการผลิตที่สามารถตอบโจทย์นี้ได้ และส่งสินค้าเข้าสู่ตลาดตนเองโดยมีต้นทุนด้านสิ่งแวดล้อมต่ำที่สุด

ขณะเดียวกัน ตลาดตะวันออกกลางกลับให้ความสำคัญกับมิติที่แตกต่างออกไป ความมั่นคงทางอาหารและการพัฒนาเมืองอัจฉริยะคือหัวใจของยุทธศาสตร์เศรษฐกิจในกลุ่มประเทศ GCC สินค้าอาหารและเกษตรจากไทยได้รับความสนใจสูง แต่สิ่งที่ผู้บริโภคและผู้นำเข้าให้ความสำคัญไม่แพ้คุณภาพ คือความสามารถในการตรวจสอบย้อนกลับ การนำเทคโนโลยีดิจิทัลอย่าง Blockchain เข้ามาใช้ในห่วงโซ่อุปทาน ทำให้สินค้าสามารถแสดงที่มา กระบวนการผลิต และความถูกต้องตามหลักฮาลาลได้อย่างโปร่งใส ซึ่งช่วยสร้างความเชื่อมั่นในตลาดที่มีความอ่อนไหวด้านศาสนาและความปลอดภัยของอาหาร

นอกจากนี้ การประยุกต์ใช้ AI ในระบบโลจิสติกส์ยังช่วยให้การส่งออกไปตะวันออกกลางมีความแม่นยำมากขึ้น การวิเคราะห์ความต้องการล่วงหน้า การบริหารสต็อก และการวางแผนเส้นทางขนส่ง ช่วยลดการสูญเสียสินค้า เพิ่มความสดใหม่ และเสริมความสามารถในการแข่งขันของผู้ประกอบการไทยในตลาดที่ระยะทางไกลและต้นทุนโลจิสติกส์สูง

บทบาทของไทยไม่ได้หยุดอยู่แค่การส่งออกโดยลำพัง ในปี 2569 ประเทศไทยถูกคาดหวังให้ทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางของภูมิภาค CLMV อย่างเต็มรูปแบบ การเชื่อมโยงระบบศุลกากรดิจิทัล ระบบเอกสารอิเล็กทรอนิกส์ และการชำระเงินข้ามพรมแดน จะทำให้การเคลื่อนย้ายสินค้าจากจีนและอินเดีย ผ่านประเทศเพื่อนบ้าน เข้าสู่ไทย และกระจายไปยังตลาดโลก เป็นไปอย่างรวดเร็วและมีต้นทุนต่ำ ความได้เปรียบนี้ทำให้ไทยกลายเป็นจุดยุทธศาสตร์ที่นักลงทุนต่างชาติไม่อาจมองข้าม

ในมิติของความยั่งยืน การพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานด้านขนส่งที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม เช่น ระบบรางไฟฟ้าและเส้นทางขนส่งคาร์บอนต่ำ จะช่วยตอกย้ำบทบาทของไทยในฐานะ Green Corridor ของภูมิภาคอาเซียน และตอบโจทย์บริษัทข้ามชาติที่ต้องการลดการปล่อยคาร์บอนตลอดห่วงโซ่อุปทาน

ท้ายที่สุด การผสานพลังระหว่าง Green และ Digital คือกุญแจสำคัญของยุทธศาสตร์เศรษฐกิจไทยในปี 2569 หากประเทศไทยสามารถยกระดับตนเองจาก Low-cost Gateway สู่ High-value Gateway ได้สำเร็จ ไม่เพียงแต่จะดึงดูดการลงทุนโดยตรงจากต่างประเทศ แต่ยังเปิดโอกาสให้ SMEs ไทยก้าวเข้าสู่ห่วงโซ่คุณค่าระดับโลกในฐานะผู้เล่นที่มีมาตรฐานและความน่าเชื่อถือ

ในโลกการค้ายุคใหม่ ความเร็วในการปรับตัวคือปัจจัยชี้ขาด ผู้ที่ยังยึดติดกับรูปแบบเดิมอาจถูกทิ้งไว้ข้างหลัง แต่ประเทศและธุรกิจที่กล้าเดินหน้าสู่ Green & Digital Supply Chain จะเป็นผู้กำหนดทิศทางเศรษฐกิจของภูมิภาคในทศวรรษต่อไป

คมนาคมชี้แจง ยังไม่ใช้ระบบจับความเร็วเฉลี่ยด้วย AI ย้ำตำรวจทางหลวงตรวจจับความเร็วเฉพาะจุดตามมาตรฐานสากล

กรณีที่มีการเผยแพร่ข้อมูลว่ากระทรวงคมนาคมเตรียมนำระบบกล้องจับความเร็วเฉลี่ยด้วยเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์มาใช้งานนั้น ล่าสุดหน่วยงานที่เกี่ยวข้องออกมาชี้แจงว่า ข้อมูลดังกล่าวไม่เป็นความจริง และยังไม่มีมาตรการดำเนินการในลักษณะดังกล่าวแต่อย่างใด

ตำรวจทางหลวงยืนยันว่า ปัจจุบันยังคงใช้มาตรการตรวจจับความเร็วเพื่อความปลอดภัยบนท้องถนนตามแนวทางมาตรฐานสากล โดยเป็นการตรวจจับความเร็วเฉพาะจุดในบริเวณที่มีความเสี่ยงต่อการเกิดอุบัติเหตุ ไม่ใช่การตรวจวัดความเร็วเฉลี่ยตลอดเส้นทางตามที่มีการเข้าใจผิด

สำหรับการตรวจจับความเร็วที่ใช้อยู่ในขณะนี้ เป็นการใช้กล้องระบบ ASE หรือ Automatic Speed Enforcement ซึ่งเป็นระบบกล้องตรวจจับความเร็วอัตโนมัติที่ทำงานร่วมกับเรดาร์ เพื่อตรวจวัดความเร็วของยานพาหนะตลอดเวลา หากพบว่ารถคันใดใช้ความเร็วเกินกว่าที่กฎหมายกำหนด ระบบจะทำการบันทึกภาพรถและป้ายทะเบียนโดยอัตโนมัติ ก่อนส่งข้อมูลไปยังศูนย์ควบคุม เพื่อให้เจ้าหน้าที่นำไปใช้ประกอบการออกใบสั่งได้ทันที

ทั้งนี้ การติดตั้งกล้องตรวจจับความเร็วจะดำเนินการในจุดที่มีสถิติอุบัติเหตุสูงหรือเป็นพื้นที่เสี่ยงทั่วประเทศ โดยมีเป้าหมายหลักเพื่อยกระดับความปลอดภัยในการใช้รถใช้ถนน ลดพฤติกรรมการขับขี่ที่ใช้ความเร็วเกินกฎหมาย และลดความสูญเสียต่อชีวิตและทรัพย์สินของประชาชน

ตำรวจทางหลวงย้ำว่า มาตรการดังกล่าวไม่ได้มีวัตถุประสงค์เพื่อมุ่งเน้นการลงโทษ แต่เป็นการป้องกันและลดอุบัติเหตุบนท้องถนน พร้อมขอให้ประชาชนตรวจสอบข้อมูลจากแหล่งข่าวที่เชื่อถือได้ เพื่อหลีกเลี่ยงความเข้าใจคลาดเคลื่อนเกี่ยวกับนโยบายด้านการจราจรและความปลอดภัย

เศรษฐกิจไทยในทางตัน จากยุคเติบโตพุ่งแรงสู่กับดักโครงสร้าง เมื่อเครื่องยนต์หลักไม่ตอบสนอง

รายงานของสำนักข่าวไฟแนนเชียลไทมส์สะท้อนภาพเศรษฐกิจไทยที่กำลังเผชิญภาวะชะลอตัวเชิงลึก จนถูกขนานนามว่าเป็น “คนป่วยแห่งเอเชีย” ท่ามกลางการอ่อนแรงพร้อมกันของภาคการบริโภค การผลิต และการท่องเที่ยว ซึ่งล้วนเป็นเสาหลักของระบบเศรษฐกิจไทยมาอย่างยาวนาน สถานการณ์ดังกล่าวไม่ได้ส่งผลเพียงต่ออัตราการเติบโตทางเศรษฐกิจ แต่ยังสะเทือนถึงรายได้ประชาชน ความเชื่อมั่นของนักลงทุน และเสถียรภาพในระยะยาวของประเทศ

ตลอดช่วง 5 ปีที่ผ่านมา เศรษฐกิจไทยติดอยู่ในกับดักการเติบโตต่ำ โดยขยายตัวเฉลี่ยเพียงราว 2% ต่อปี ทั้งที่ในอดีตเคยเป็นหนึ่งในประเทศที่เติบโตเร็วที่สุดของเอเชีย โดยเฉพาะในช่วงปลายทศวรรษ 2530 ที่อัตราการเติบโตเคยพุ่งสูงถึงระดับสองหลัก ความเปลี่ยนแปลงดังกล่าวสะท้อนถึงปัญหาเชิงโครงสร้างที่สะสมมาอย่างยาวนาน และยังไม่ได้รับการแก้ไขอย่างเป็นระบบ

หนึ่งในแรงกดดันสำคัญคือโครงสร้างประชากรที่เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว ประเทศไทยเข้าสู่สังคมสูงวัยอย่างสมบูรณ์ ขณะที่จำนวนประชากรลดลงต่อเนื่องเป็นปีที่สี่ และอัตราการเกิดอยู่ในระดับต่ำสุดในรอบกว่าเจ็ดทศวรรษ ส่งผลให้กำลังแรงงานหดตัวและศักยภาพการเติบโตในระยะยาวลดลงควบคู่กันไป ขณะเดียวกัน ภาระหนี้ครัวเรือนที่อยู่ในระดับสูงเกือบ 90% ของ GDP ยังบั่นทอนกำลังซื้อและความสามารถในการบริโภคของภาคครัวเรือนอย่างมีนัยสำคัญ

ภาคการผลิตซึ่งเคยเป็นหัวใจของเศรษฐกิจไทยกำลังเผชิญแรงกดดันรอบด้าน ทั้งจากสินค้านำเข้าราคาถูกจากจีน และการแข่งขันที่รุนแรงขึ้นจากประเทศเพื่อนบ้าน โดยเฉพาะเวียดนาม อุตสาหกรรมยานยนต์ซึ่งเคยเป็นเรือธงของภาคอุตสาหกรรมไทยได้รับผลกระทบอย่างชัดเจน จากการที่ผู้ผลิตรายใหญ่หลายรายตัดสินใจปิดโรงงานหรือปรับลดกำลังการผลิต ดัชนีผลผลิตอุตสาหกรรมอ่อนตัวต่อเนื่องตั้งแต่ปี 2564 ขณะที่อัตราการใช้กำลังการผลิตยังไม่สามารถกลับไปสู่ระดับก่อนเกิดการแพร่ระบาดได้

ภาพสะท้อนของความอ่อนแอยังปรากฏในตลาดทุน โดยตลาดหุ้นไทยกลายเป็นหนึ่งในตลาดที่ให้ผลตอบแทนแย่ที่สุดในเอเชีย ในปี 2568 ดัชนีตลาดหุ้นปรับตัวลดลงราว 10% ในสกุลเงินท้องถิ่น สะท้อนถึงความเชื่อมั่นของนักลงทุนที่ถดถอย และความกังวลต่อแนวโน้มเศรษฐกิจในอนาคต

ขณะที่ภาคการท่องเที่ยวซึ่งเป็นอีกหนึ่งเครื่องยนต์หลักเริ่มแสดงสัญญาณสะดุด แม้จำนวนนักท่องเที่ยวต่างชาติในปี 2568 จะอยู่ที่เกือบ 33 ล้านคน แต่ยังลดลงจากปีก่อนหน้า และยังไม่สามารถฟื้นตัวกลับไปสู่ระดับสูงสุดก่อนเกิดโรคระบาดได้เต็มที่ ปัจจัยด้านความกังวลเรื่องความปลอดภัย รวมถึงการแข่งขันจากประเทศคู่แข่งอย่างญี่ปุ่นและเวียดนาม กลายเป็นแรงกดดันสำคัญต่อศักยภาพการฟื้นตัวของภาคการท่องเที่ยวไทย

นอกจากนี้ ความไม่แน่นอนทางการเมืองและการเปลี่ยนแปลงผู้นำบ่อยครั้งยังส่งผลให้การเบิกจ่ายงบประมาณล่าช้า และการขับเคลื่อนโครงการลงทุนขนาดใหญ่ขาดความต่อเนื่อง ซึ่งยิ่งซ้ำเติมปัญหาเชิงโครงสร้างที่มีอยู่เดิม นายบุรินทร์ อดุลวัฒนะ กรรมการผู้จัดการและหัวหน้านักเศรษฐศาสตร์ของศูนย์วิจัยกสิกรไทย ชี้ว่า การที่ไทยเปลี่ยนจากประเทศที่เคยถูกมองว่าเป็น “เสือของเอเชีย” มาเป็น “คนป่วยแห่งเอเชีย” ภายในระยะเวลาเพียงสิบปี เป็นสัญญาณเตือนที่น่าตกใจและไม่อาจมองข้ามได้

สอดคล้องกับมุมมองของ ดร.พิพัฒน์ เหลืองนฤมิตชัย หัวหน้านักเศรษฐศาสตร์กลุ่มธุรกิจการเงินเกียรตินาคินภัทร ที่มองว่าเศรษฐกิจไทยกำลังเผชิญปัญหาเชิงโครงสร้างอย่างแท้จริง ไม่ใช่เพียงผลของวัฏจักรเศรษฐกิจระยะสั้น และที่น่ากังวลยิ่งกว่าคือ การขาดเครื่องยนต์การเติบโตใหม่ที่จะเข้ามาทดแทนบทบาทของอุตสาหกรรมเดิม

ภาพรวมทั้งหมดสะท้อนว่า ความท้าทายของเศรษฐกิจไทยในปัจจุบันไม่ใช่เพียงการกระตุ้นเศรษฐกิจในระยะสั้น แต่คือความจำเป็นเร่งด่วนในการปฏิรูปเชิงโครงสร้าง ทั้งด้านแรงงาน อุตสาหกรรม การลงทุน และธรรมาภิบาล หากไม่สามารถสร้างทิศทางการเติบโตใหม่ที่ยั่งยืนได้ ประเทศไทยอาจต้องเผชิญกับภาวะเติบโตต่ำอย่างยาวนาน และสูญเสียบทบาททางเศรษฐกิจในภูมิภาคอย่างถาวร

เส้นทางบินตรงอู่ฮั่น–กรุงเทพฯ เปิดประตูโลจิสติกส์ใหม่ หนุนสินค้าไทยบุกตลาดจีนตอนกลาง

การเปิดเส้นทางขนส่งสินค้าโดยตรงระหว่างอู่ฮั่นและกรุงเทพฯ นับเป็นอีกหนึ่งหมุดหมายสำคัญของความร่วมมือด้านโลจิสติกส์ระหว่างไทยและจีน หลังจากเมื่อวันที่ 27 มกราคม 2569 เที่ยวบินบรรทุกสินค้าปฐมฤกษ์ของ JD Airlines ได้ทำการบินตรงจากสนามบินอู่ฮั่นเทียนเหอ มณฑลหูเป่ย์ สู่สนามบินนานาชาติสุวรรณภูมิ ถือเป็นการเปิดเส้นทางขนส่งสินค้าระหว่างประเทศครั้งแรกของสนามบินเทียนเหอในรอบ 4 ปี และสะท้อนถึงการฟื้นตัวของกิจกรรมการค้าข้ามพรมแดนอย่างชัดเจน

เที่ยวบินดังกล่าวใช้เครื่องบินบรรทุกสินค้าโดยเฉพาะ รองรับน้ำหนักสูงสุดถึง 22 ตันต่อเที่ยว เพื่อตอบโจทย์ความต้องการขนส่งสินค้าปริมาณมาก โดยเฉพาะพัสดุอีคอมเมิร์ซและสินค้าเทคโนโลยีมูลค่าสูงจากจีน ขณะที่เที่ยวบินขากลับจากกรุงเทพฯ จะมุ่งเน้นการขนส่งผลไม้สดจากไทย อาทิ ทุเรียนและผลไม้เขตร้อนอื่น ๆ เพื่อส่งตรงสู่ตลาดอู่ฮั่นและจีนตอนกลางอย่างรวดเร็ว คงไว้ซึ่งความสดใหม่และคุณภาพของสินค้า

ฝ่ายบริหารของกลุ่มสนามบินหูเป่ยเปิดเผยว่า การวางแผนเส้นทางบินดังกล่าวออกแบบให้สอดคล้องกับความต้องการของตลาดตามฤดูกาล โดยในช่วงเดือนมกราคมถึงตุลาคมจะให้บริการสัปดาห์ละ 3 เที่ยวบิน และเพิ่มเป็น 5 เที่ยวบินต่อสัปดาห์ในช่วงปลายปีซึ่งเป็นฤดูกาลพีคของการค้าข้ามพรมแดน แนวทางดังกล่าวช่วยเพิ่มความยืดหยุ่นให้กับผู้ประกอบการ และลดข้อจำกัดด้านเวลาในการขนส่งสินค้า

ความร่วมมือระหว่าง Hubei Airport Group และ JD Logistics ครั้งนี้ ไม่เพียงช่วยยกระดับประสิทธิภาพของระบบโลจิสติกส์ข้ามพรมแดน แต่ยังช่วยลดระยะเวลาการนำเข้าและความเสี่ยงด้านคุณภาพสินค้า โดยเฉพาะสินค้าที่ต้องพึ่งพาระบบควบคุมอุณหภูมิหรือ Cold Chain ซึ่งมีความสำคัญอย่างยิ่งต่อสินค้าเกษตรและอาหารสด การมีเส้นทางบินตรงช่วยให้สินค้าจากแหล่งผลิตในประเทศไทยสามารถเข้าสู่ตลาดจีนตอนกลางได้โดยไม่ต้องผ่านศูนย์กระจายสินค้าในจีนตอนใต้เหมือนที่ผ่านมา

สำหรับประเทศไทย เส้นทางบินตรงอู่ฮั่น–กรุงเทพฯ ถือเป็นโครงสร้างพื้นฐานสำคัญในการผลักดันสินค้าเกษตรมูลค่าสูงเข้าสู่ตลาดจีน โดยเฉพาะผลไม้สดอย่างทุเรียน มังคุด และลำไย ซึ่งสามารถรักษาคุณภาพ รสชาติ และความสดใหม่ได้ดีกว่าเดิม ขณะเดียวกัน การเชื่อมต่อกับเครือข่ายโลจิสติกส์และแพลตฟอร์มอีคอมเมิร์ซของ JD Logistics ยังช่วยให้สินค้าไทยกระจายสู่ผู้บริโภคในเมืองหลักและเมืองรองของจีนตอนกลางได้อย่างมีประสิทธิภาพ เพิ่มโอกาสทางการตลาดให้กับผู้ประกอบการไทยในระยะยาว

อย่างไรก็ตาม โอกาสทางการค้าที่เพิ่มขึ้นย่อมมาพร้อมกับการแข่งขันที่รุนแรงขึ้นเช่นกัน ภาครัฐและภาคเอกชนของไทยจึงควรเร่งพัฒนาระบบติดตามและตรวจสอบแหล่งที่มาของสินค้า เพื่อยกระดับความโปร่งใสด้านคุณภาพและความปลอดภัยอาหาร สร้างความเชื่อมั่นให้กับผู้บริโภคจีนที่ให้ความสำคัญกับมาตรฐานสินค้าอย่างมาก ควบคู่ไปกับการพัฒนานวัตกรรมบรรจุภัณฑ์ที่ช่วยยืดอายุสินค้าและตอบโจทย์พฤติกรรมผู้บริโภคยุคดิจิทัล

การเปิดเส้นทางขนส่งสินค้าโดยตรงระหว่างอู่ฮั่นและกรุงเทพฯ จึงไม่ใช่เพียงการเพิ่มทางเลือกด้านโลจิสติกส์ แต่เป็นกลไกสำคัญในการเสริมสร้างความแข็งแกร่งให้โครงสร้างการค้าของไทย เพิ่มมูลค่าการส่งออก ลดความเสี่ยงจากการพึ่งพาเส้นทางเดิม และสนับสนุนการเติบโตของเศรษฐกิจไทย–จีนอย่างยั่งยืนในระยะยาว