สถานการณ์ค่าธรรมเนียมแพลตฟอร์มอีคอมเมิร์ซ หรือ “ค่า GP” กำลังกลายเป็นประเด็นร้อนที่ลุกลามเกินกว่าต้นทุนของร้านค้าออนไลน์ สู่คำถามเชิงโครงสร้างของเศรษฐกิจดิจิทัลไทย เมื่อสมาคมอีคอมเมิร์ซไทยเตรียมยื่นหนังสือต่อรัฐสภาในวันที่ 14 พฤษภาคม 2569 เพื่อเรียกร้องมาตรการคุ้มครองผู้ประกอบการ SME หลังแพลตฟอร์มรายใหญ่ทยอยปรับขึ้นค่าธรรมเนียม โดยจะเริ่มมีผลตั้งแต่ 1 มิถุนายนเป็นต้นไป

แรงกดดันดังกล่าวกำลังสะท้อนภาพตลาดที่ไม่สมดุลมากขึ้น ผู้ขายรายย่อยต้องแบกรับต้นทุนเพิ่มขึ้นในหลายมิติ ขณะที่แพลตฟอร์มกลับมีอำนาจในการกำหนดกติกาแทบทุกด้าน ตั้งแต่การมองเห็นสินค้า ระบบโฆษณา ช่องทางการชำระเงิน ไปจนถึงการจัดการขนส่งและข้อมูลลูกค้า ทำให้ผู้ประกอบการจำนวนไม่น้อยเริ่มตั้งคำถามว่า การเติบโตของอีคอมเมิร์ซในวันนี้ ยังเปิดโอกาสให้รายเล็กอยู่จริงหรือไม่ หรือกำลังกลายเป็นการรวมศูนย์อำนาจไว้ที่แพลตฟอร์มมากขึ้น

แม้ คณะกรรมการการแข่งขันทางการค้า (กขค.) จะออกแนวทางกำกับพฤติกรรมของแพลตฟอร์มอีคอมเมิร์ซ และมีผลบังคับใช้ตั้งแต่วันที่ 25 มีนาคม 2569 เพื่อป้องกันการใช้อำนาจเหนือตลาดและการแข่งขันที่ไม่เป็นธรรม แต่ในทางปฏิบัติ ผู้ประกอบการยังมองว่าแทบไม่เห็นการเปลี่ยนแปลงที่ชัดเจน โดยเฉพาะในประเด็นการเปิดทางเลือกด้านบริการขนส่ง และความโปร่งใสของค่าธรรมเนียมที่ยังคงซับซ้อน

กรณีของ TikTok Shop กลายเป็นตัวอย่างที่ถูกพูดถึงอย่างกว้างขวาง เมื่อโมเดลการขายไม่ได้หยุดอยู่แค่การเป็น “ตลาดกลาง” แต่ผูกเข้ากับคอนเทนต์ อัลกอริทึม และระบบแอฟฟิลิเอต ทำให้ผู้ขายต้องแข่งขันกันในเชิงการมองเห็นมากขึ้น ไม่ใช่แค่คุณภาพสินค้าเพียงอย่างเดียว ตัวอย่างเช่นกรณีของ แพรี่ ไพรวัลย์ ที่มียอดขายทุเรียนเกือบ 2.9 ล้านบาทภายในสัปดาห์เดียว แต่ถูกหักค่าธรรมเนียมรวมกว่า 25% สะท้อนว่าต้นทุนจริงของการขายบนแพลตฟอร์มอาจสูงกว่าที่หลายคนคาดคิด

นอกจากค่าธรรมเนียมแล้ว ประเด็นการขนส่งยังถูกจับตาอย่างใกล้ชิด โดยผู้ขายบางส่วนตั้งข้อสังเกตว่าไม่สามารถเลือกผู้ให้บริการขนส่งได้อย่างเสรี และอาจถูกผูกกับผู้ให้บริการบางราย เช่น J&T Express ซึ่งอาจสะท้อนถึงอำนาจต่อรองที่แตกต่างกันระหว่างแพลตฟอร์มกับผู้ประกอบการรายย่อย ในขณะที่แพลตฟอร์มสามารถต่อรองต้นทุนจากปริมาณออเดอร์จำนวนมากได้ ผู้ขายกลับต้องรับภาระต้นทุนในเงื่อนไขที่จำกัดมากกว่า

ท้ายที่สุด ปัญหานี้ไม่ได้กระทบแค่ร้านค้าออนไลน์รายย่อยเท่านั้น แต่ยังเชื่อมโยงไปถึงเศรษฐกิจฐานราก การจ้างงาน และความสามารถในการแข่งขันของผู้ประกอบการไทยในระยะยาว ท่ามกลางการแข่งขันจากสินค้านำเข้าราคาถูก หากไม่มีมาตรการกำกับดูแลที่ชัดเจนและทันสถานการณ์ เสียงเรียกร้องในวันนี้อาจเป็นเพียงจุดเริ่มต้นของความเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ในโครงสร้างอีคอมเมิร์ซไทยก็เป็นได้