ภาพรวมการส่งออกมันสำปะหลังไทยในช่วงต้นปี 2569 อาจดูชะลอลงในเชิงปริมาณ แต่ในอีกมุมหนึ่งกลับสะท้อนการ “เปลี่ยนเกม” ของตลาดที่เริ่มขยับจากการแข่งขันด้านปริมาณ ไปสู่การสร้างมูลค่าเพิ่มมากขึ้น โดยเฉพาะในช่วงเดือนมกราคม-กุมภาพันธ์ที่ผ่านมา แม้ปริมาณส่งออกลดลง แต่ราคาสินค้าหลักอย่างมันอัดเม็ด มันเส้น และแป้งมันสำปะหลังดิบกลับปรับตัวเพิ่มขึ้นต่อเนื่อง

แรงหนุนสำคัญยังคงมาจากตลาดจีน ซึ่งเป็นผู้บริโภครายใหญ่ของโลก โดยเฉพาะในอุตสาหกรรมอาหารสัตว์ เอทานอล และอาหารแปรรูป ขณะเดียวกันซาอุดีอาระเบียก็เริ่มมีบทบาทมากขึ้นในฐานะตลาดใหม่ จากการผลักดันเชิงนโยบายของภาครัฐ ทำให้แม้ปริมาณการส่งออกโดยรวมจะลดลง แต่สินค้าบางประเภทอย่างมันอัดเม็ดกลับเติบโตโดดเด่นทั้งในแง่ปริมาณและมูลค่า

เพื่อต่อยอดโอกาสดังกล่าว กรมการค้าต่างประเทศเดินหน้ากลยุทธ์เชิงรุกอย่างต่อเนื่อง ล่าสุดได้ยกคณะผู้ประกอบการไทยกว่า 12 ราย บุกนครฉงชิ่ง ประเทศจีน เพื่อเจรจาจับคู่ธุรกิจกับผู้ประกอบการจีนกว่า 30 ราย หวังขยายตลาดและผลักดันสินค้ามันสำปะหลังมูลค่าเพิ่มเข้าสู่ตลาดจีนให้มากขึ้น ซึ่งสัญญาณจากการเจรจาถือว่าเป็นบวก โดยเฉพาะกลุ่มอุตสาหกรรมอาหารสัตว์และแป้งมันที่ให้ความสนใจสูง แม้ยังอยู่ระหว่างการต่อรองราคาเนื่องจากต้นทุนโลจิสติกส์ที่เพิ่มขึ้น

จีนยังคงเป็นตลาดหลักของมันสำปะหลังไทย โดยมีความต้องการนำเข้าสูงถึงประมาณ 10 ล้านตันต่อปี และไทยครองส่วนแบ่งมากกว่า 6 ล้านตัน หรือคิดเป็นกว่า 56% ของมูลค่าส่งออกทั้งหมด สินค้าหลักยังคงเป็นมันเส้นที่ใช้ในอุตสาหกรรมเอทานอล และแป้งมันสำหรับอาหารและอุตสาหกรรมต่อเนื่อง ขณะเดียวกันกลุ่มอาหารสัตว์ก็ถูกจับตามองว่าเป็น “ตลาดดาวรุ่ง” เนื่องจากมันสำปะหลังสามารถใช้ทดแทนวัตถุดิบอื่นอย่างข้าวโพดและข้าวสาลีได้ในช่วงที่ราคาสินค้าเกษตรโลกผันผวน

แม้แนวโน้มระยะยาวยังมีโอกาสเติบโต แต่ตัวเลขช่วงต้นปีสะท้อนความท้าทายที่ต้องเผชิญ โดยปริมาณการส่งออกมันสำปะหลังรวมอยู่ที่ 0.90 ล้านตัน ลดลงกว่า 30% จากปีก่อน สาเหตุหลักมาจากผู้ประกอบการอยู่ระหว่างรวบรวมผลผลิตเพื่อแปรรูป ทำให้คำสั่งซื้อจากต่างประเทศชะลอลงชั่วคราว อย่างไรก็ตาม สินค้าบางประเภทอย่างมันอัดเม็ดกลับเติบโตแรงกว่า 130% แสดงให้เห็นถึงโอกาสในตลาดเฉพาะทาง

ในระยะต่อไป ภาครัฐเตรียมเดินหน้ากระจายตลาดเพื่อลดการพึ่งพาจีนเพียงประเทศเดียว หลังจากประสบความสำเร็จในการเปิดตลาดญี่ปุ่นไปก่อนหน้านี้ โดยมีแผนขยายไปยังยุโรปและสหรัฐฯ มากขึ้น โดยเฉพาะในกลุ่มแป้งมันแปรรูปและผลิตภัณฑ์มูลค่าเพิ่ม เพื่อยกระดับมันสำปะหลังไทยจากสินค้าโภคภัณฑ์ สู่สินค้าอุตสาหกรรมที่มีศักยภาพแข่งขันในตลาดโลกได้อย่างยั่งยืน