บรรยากาศริมแม่น้ำล้านช้าง ณ ท่าเรือกวนเหล่ย ประตูด่านแรกของจีนกำลังคึกคักเป็นประวัติการณ์ เสียงหวูดเรือสินค้าดังก้องสะท้อนภาพการเติบโตอันรวดเร็วของ “เส้นทางเดินเรือสายทองคำ” ที่เชื่อมโยงการค้าระหว่าง 6 ประเทศลุ่มน้ำแม่โขงเข้าด้วยกัน ข้อมูลจากศุลกากรสิบสองปันนาเปิดเผยว่า ในช่วงครึ่งแรกของปี 2569 มูลค่าการนำเข้า-ส่งออกผ่านเส้นทางเดินเรือระหว่างประเทศล้านช้าง–แม่โขง พุ่งสูงถึง 2,876 ล้านหยวน เพิ่มขึ้นร้อยละ 85.8 โดยมีปริมาณขนส่งสินค้ารวม 160,100 ตัน ขยายตัวร้อยละ 27.5 พร้อมจำนวนเรือเข้า-ออกที่เพิ่มขึ้นอย่างก้าวกระโดด สะท้อนการฟื้นตัวอย่างเต็มกำลังของการค้าข้ามแดน

หัวใจสำคัญของการเติบโตครั้งนี้คือการขนส่งสินค้าเกษตรและผลไม้สด โดยเฉพาะบริการเรือบรรทุกสินค้าควบคุมอุณหภูมิ “Lancang-Mekong Express” ที่ขนส่งทุเรียน ลำไย และมังคุดสดๆ จากท่าเรือเชียงแสนของไทย เดินเรือตรงถึงท่าเรือกวนเหล่ยโดยใช้เวลาเพียง 10 ชั่วโมงเท่านั้น เมื่อบวกกับระบบโลจิสติกส์เชื่อมต่อภายในประเทศจีน สินค้าไทยสามารถกระจายไปยังศูนย์กลางการค้าสำคัญกว่า 20 แห่งทั่วประเทศได้อย่างรวดเร็ว ไม่ว่าจะเป็นฉงชิ่ง ซีอาน หรือกว่างโจว ทำให้ยอดนำเข้าผลไม้ผ่านด่านกวนเหล่ยในช่วงครึ่งปีแรกพุ่งแตะ 21,600 ตัน คิดเป็นมูลค่า 360 ล้านหยวน ซึ่งเป็นปริมาณที่มากกว่ายอดนำเข้าตลอดทั้งปี 2568 ถึง 2 เท่าตัว

เบื้องหลังสถิติอันน่าทึ่งนี้มาจากความพยายามของศุลกากรสิบสองปันนาในการแก้โจทย์สินค้าสดที่เน่าเสียง่าย โดยการเปิด "ช่องทางสีเขียว" สำหรับผลไม้ไทย พร้อมบริการนัดหมายผ่านพิธีการศุลกากรตลอด 24 ชั่วโมง และระบบยื่นสำแดงสินค้าล่วงหน้า ทำให้เกิดมาตรการ “ถึงปุ๊บตรวจปั๊บ ตรวจผ่านแล้วปล่อยสินค้าทันที” ควบคู่ไปกับการขับเคลื่อนนวัตกรรมศุลกากรอัจฉริยะผ่านแพลตฟอร์ม "โลจิสติกส์อัจฉริยะ 2.0" ที่เชื่อมโยงข้อมูลระหว่างเจ้าหน้าที่กับผู้ประกอบการแบบเรียลไทม์ ยกระดับการไหลเวียนของเอกสารและสินค้าให้สะดวกรวดเร็วยิ่งขึ้น

ความสะดวกสบายในการขนส่งสินค้ายังส่งผลดีอย่างเป็นโดมิโนต่อการท่องเที่ยวและการเดินทางของประชาชน โดยมีตัวเลขผู้โดยสารผ่านแดนบนเส้นทางสายนี้พุ่งขึ้นถึง 25,700 คน เพิ่มขึ้นร้อยละ 53.8 การเปิดเส้นทางเรือโดยสารท่องเที่ยวข้ามพรมแดนในรูปแบบ “ล่องเรือหนึ่งลำเที่ยวได้ 3 ประเทศ” กำลังได้รับความนิยมอย่างมาก โดยมีนักท่องเที่ยวจากไทย เมียนมา และลาว เดินทางเข้าสู่ประเทศจีนอย่างต่อเนื่อง ช่วยสร้างความสัมพันธ์ระดับประชาชนและกระตุ้นเศรษฐกิจท่องเที่ยวในภูมิภาคไปพร้อมกัน

เพื่อรองรับการเติบโตของนักท่องเที่ยว ศุลกากรประจำด่านกวนเหล่ยได้นำเทคโนโลยีตรวจคนเข้าเมืองอัจฉริยะมาประยุกต์ใช้อย่างเต็มรูปแบบ ทั้งเครื่องตรวจร่างกายแบบอัจฉริยะและระบบตรวจข้อมูลด้วยตนเองหลายภาษา ณ จุดผ่านแดน เพื่ออำนวยความสะดวกให้กระบวนการตรวจคนเข้าเมืองเป็นไปอย่างราบรื่น รวดเร็ว และมอบประสบการณ์ที่น่าประทับใจให้แก่ผู้เดินทางข้ามพรมแดนทุกคน

ตอกย้ำความแข็งแกร่งของท่าเรือกวนเหล่ยด้วยการเตรียมความพร้อมติดตั้ง อุปกรณ์ตรวจสอบตู้คอนเทนเนอร์ขนาดใหญ่ (H986) ซึ่งจะสร้างเสร็จสมบูรณ์ภายในปีนี้ เทคโนโลยีใหม่นี้จะช่วยให้เจ้าหน้าที่ศุลกากรสามารถสแกนตรวจสอบตู้คอนเทนเนอร์ข้ามพรมแดนได้อย่างสแกนลึกและรวดเร็ว โดยไม่ต้องเสียเวลาเปิดตู้สินค้า ยกระดับให้ท่าเรือกวนเหล่ยกลายเป็นศูนย์กลางเชื่อมโยงโลจิสติกส์ที่ทันสมัยของเอเชียใต้และเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ได้อย่างสมบูรณ์แบบ

สำนักงานส่งเสริมการค้าในต่างประเทศ (สคต.) ณ นครคุนหมิง ได้ให้ความเห็นเชิงยุทธศาสตร์ว่า การยกระดับท่าเรือกวนเหล่ยและเส้นทางแม่น้ำล้านช้าง–แม่โขงด้วยเทคโนโลยีดิจิทัล ถือเป็น "โอกาสทองคำ" ของผลไม้และสินค้าเกษตรไทยในการขยายส่วนแบ่งตลาดในจีน เนื่องจากช่วยลดระยะเวลาขนส่ง ลดความเสียหายของสินค้า และเพิ่มทางเลือกในการขนส่งแบบควบคุมอุณหภูมิที่ได้มาตรฐาน